Związek między bezdechem sennym a nadciśnieniem
Związek między bezdechem sennym a wysokim ciśnieniem krwi dotyczy złożonych układów organizmu odpowiedzialnych za regulację oddychania, tętna i pracy naczyń krwionośnych. Gdy podczas snu dochodzi do powtarzających się zaburzeń w funkcjonowaniu tych układów, ich skutki są odczuwalne jeszcze długo po przebudzeniu i mogą wpływać na Ciebie przez cały dzień.
Czym jest bezdech senny i jak wpływa na ciśnienie krwi?
Bezdech senny to zaburzenie, które powoduje wielokrotne zatrzymywanie się i wznawianie oddechu podczas snu. Obturacyjny bezdech senny (OBS) jest najczęstszym rodzajem bezdechu sennego i występuje wtedy, gdy mięśnie gardła rozluźniają się i blokują drogi oddechowe.4 W zależności od stopnia nasilenia bezdechu sennego takie przerwy w oddychaniu mogą występować od 5 do 30 razy na godzinę lub częściej.5
Kiedy oddech zatrzymuje się podczas epizodu bezdechu sennego, poziom tlenu we krwi szybko spada. Ten niedobór tlenu, nazywany hipoksją, uruchamia system alarmowy organizmu, czyli reakcję „walcz albo uciekaj”. Serce bije szybciej, naczynia krwionośne się zwężają, a ciśnienie krwi gwałtownie wzrasta, aby pomóc w ponownym rozpoczęciu oddychania. Choć ta reakcja pomaga organizmowi przetrwać, powtarzające się epizody w ciągu nocy powodują ciągłe obciążenie układu sercowo-naczyniowego.1
Badania pokazują, że nawet 50% osób z wysokim ciśnieniem krwi ma również bezdech senny.1 Obturacyjny bezdech senny (OBS) dotyka ponad 50 milionów dorosłych w Stanach Zjednoczonych,6 a przewiduje się, że do 2050 roku liczba ta wzrośnie do prawie 77 milionów.7
Procesy zachodzące w organizmie, które łączą obturacyjny bezdech senny z nadciśnieniem
Na związek między obturacyjnym bezdechem sennym (OBS) a wysokim ciśnieniem krwi wpływa wiele układów organizmu.4 Układ współczulny pełni rolę awaryjnego systemu organizmu. Podczas epizodów bezdechu sennego układ ten uwalnia hormony stresu, takie jak adrenalina, co powoduje gwałtowny wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie tętna.
Podczas snu ciśnienie krwi powinno zazwyczaj spaść o 10% do 20%.16 Daje to układowi sercowo-naczyniowemu czas na regenerację. Jednak osoby z OBS mogą nie doświadczać takiego spadku z powodu aktywacji układu współczulnego wywołanej bezdechem,2 która ma miejsce, gdy przerwy w oddychaniu powodują krótkotrwałą aktywację układu nerwowego. Dlatego osoby z obturacyjnym bezdechem sennym tracą ten okres regeneracji.
Powtarzające się spadki poziomu tlenu podczas epizodów bezdechu powodują również stres oksydacyjny w całym organizmie. Ten stres prowadzi do powstawania szkodliwych cząsteczek, które uszkadzają ściany naczyń krwionośnych. To powoduje ich sztywnienie i zmniejsza ich wrażliwość na normalne sygnały regulujące ciśnienie krwi. W rezultacie może to prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego, co dodatkowo pogarsza stan zdrowia układu sercowo-naczyniowego.4
Układ renina–angiotensyna–aldosteron (RAAS) to układ hormonalny, który pomaga kontrolować ciśnienie krwi i równowagę płynów poprzez regulowanie ilości soli i wody zatrzymywanej przez nerki.8 U osób z obturacyjnym bezdechem sennym układ RAAS może stać się nadmiernie aktywny, co zwiększa zatrzymywanie płynów oraz objętość i ciśnienie krwi. Może to powodować obrzęki, czyli stan, w którym nadmiar płynów wywołuje opuchliznę, często w obrębie rąk i nóg. Możesz także odczuwać większe zmęczenie i pragnienie oraz mieć uporczywe bóle głowy.9
Nieregularny sen pogarsza te problemy, zakłócając produkcję hormonów i procesy regeneracyjne, które zwykle zachodzą podczas głębokiego snu. Słaba jakość snu może wpływać na poziom kortyzolu, wydzielanie hormonu wzrostu i inne czynniki pomagające regulować ciśnienie krwi, przez co pozostaje ono podwyższone przez cały dzień.10
Wzorce ciśnienia krwi u osób z bezdechem sennym
U osób z obturacyjnym bezdechem sennym (OBS) często występują nieprawidłowe wzorce ciśnienia krwi.10 Najbardziej niepokojącym z nich jest brak spadku ciśnienia krwi w nocy. Dochodzi do niego, gdy nocne wartości ciśnienia krwi pozostają podwyższone, zamiast naturalnie spadać podczas snu.
OBS powoduje, że oddychanie zatrzymuje się i wznawia przez całą noc. Te epizody bezdechu mogą powodować gwałtowny wzrost ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Może to prowadzić do wyższego niż zwykle ciśnienia krwi w nocy. Co więcej, wiele osób żyjących z OBS ma podwyższone ciśnienie krwi także w ciągu dnia, kiedy oddychanie jest prawidłowe.
The Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure (amerykański komitet ekspertów ds. nadciśnienia tętniczego) wymienia OBS jako jedną z wtórnych przyczyn nadciśnienia.10 OBS jest często powiązany z nadciśnieniem opornym, czyli stanem, w którym ciśnienie krwi pozostaje wysokie mimo przyjmowania trzech lub większej liczby leków.26 Aż 80% osób z nadciśnieniem opornym ma również OBS.27
Im częstsze są przerwy w oddychaniu, tym większy jest wpływ na układ sercowo-naczyniowy.10 Dlatego nasilenie obturacyjnego bezdechu sennego jest bezpośrednio powiązane z problemami z ciśnieniem krwi. U osób z łagodnym OBS może wystąpić niewielki wzrost ciśnienia krwi, podczas gdy osoby z ciężkim OBS często doświadczają znacznego nadciśnienia.
Czynniki ryzyka i choroby współistniejące
Gdy masz jednocześnie więcej niż jedno schorzenie — na przykład OBS i wysokie ciśnienie krwi — nazywa się to chorobą współistniejącą. Leczenie tych schorzeń może być trudniejsze, gdy występują razem.24,25
Kilka czynników może zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia OBS i wysokiego ciśnienia krwi w tym samym czasie.10 Otyłość jest najważniejszym wspólnym czynnikiem ryzyka.10 Nadmierna masa ciała w okolicy szyi zwęża drogi oddechowe, co utrudnia oddychanie podczas snu. Dodatkowa masa ciała sprawia też, że serce musi pracować ciężej, co podnosi ciśnienie krwi.
Wiek również może wpływać na oba schorzenia.24,25 Bezdech senny staje się częstszy, ponieważ mięśnie gardła naturalnie słabną z wiekiem. Ciśnienie krwi zwykle wzrasta z upływem czasu z powodu sztywnienia tętnic, co zmniejsza elastyczność naczyń krwionośnych odprowadzających krew z serca. U mężczyzn OBS częściej rozwija się w młodszym wieku w porównaniu z kobietami, natomiast u kobiet ryzyko znacznie wzrasta po menopauzie.26
Dodatkowo czynniki genetyczne mogą mieć wpływ zarówno na OBS, jak i na wysokie ciśnienie krwi. Występowanie OBS lub nadciśnienia w rodzinie może zwiększać ryzyko wystąpienia któregoś z tych schorzeń. Jeśli masz krewnych z wysokim ciśnieniem krwi lub OBS, warto omówić to z lekarzem.
Ponadto, zatrzymywanie płynów — czyli sytuacja, gdy nagromadzony płyn powoduje obrzęk różnych części ciała — tworzy złożoną zależność między tymi dwoma schorzeniami. Nadmiar płynów może nasilać OBS przez zwiększenie obrzęku górnych dróg oddechowych. Podnosi też ciśnienie krwi przez zwiększenie jej objętości. Dlatego cukrzyca i zespół metaboliczny, czyli grupa innych niepokojących chorób, często występują razem z OBS i wysokim ciśnieniem krwi, co prowadzi do nakładających się problemów zdrowotnych.21
